ทำไมต้องตรวจสอบห้องผ่าตัด

การตรวจสอบ ประสิทธิภาพระบบปรับอากาศและระบายอากาศ (HVAC) สำหรับห้องผ่าตัด

ระบบปรับอากาศและระบายอากาศ (HVAC) มีบทบาทสำคัญในการควบคุมสภาพแวดล้อมภายในห้องผ่าตัด ซึ่งต้องการความสะอาดและความเสถียรของอากาศในระดับสูงสุดตามมาตรฐาน ISO 14644-1 (ISO7-8) ความผิดพลาดของระบบ HVAC อาจทำให้เกิดการปนเปื้อนของเชื้อโรคในอากาศ และเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อหลังการผ่าตัดในผู้ป่วยอย่างมีนัยสำคัญ

การตรวจสอบระบบ HVAC อย่างถูกต้องและสม่ำเสมอจึงเป็นสิ่งจำเป็น ทั้งในด้านของการควบคุมปริมาตรอากาศ (ACH) ความดันแตกต่างอากาศห้องผ่าตัดและทางเดินร่วม(Differencial Pressures room) ความสม่ำเสมอทุกพื้นที่ในห้องของอุณหภูมิ (Temp) ความชื้นสัมพัทธ์(Relative Humidity) รวมถึงการทดสอบประสิทธิภาพของการติดตั้งแผ่นกรองอากาศหากมีการติดตั้ง(Filter Installed leaked Test) เช่น HEPA or ULPA filter ที่ต้องทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพตลอดเวลา การทดสอบเหล่านี้ไม่เพียงแต่เป็นข้อกำหนดของมาตรฐานด้านวิศวกรรมและสุขอนามัยเท่านั้น แต่ยังเป็นแนวปฏิบัติเพื่อสร้างความมั่นใจในความปลอดภัยของผู้ป่วย บุคลากรทางการแพทย์ และคุณภาพโดยรวมของบริการด้านสาธารณสุข

ทำไมต้องตรวจสอบห้องผ่าตัด (Operating room)

เหตุผลที่ต้องตรวจสอบห้องผ่าตัด มีความสำคัญทั้งในด้านความปลอดภัยของผู้ป่วย คุณภาพของการรักษา และการปฏิบัติตามมาตรฐานสากล ดังนี้:

2.1 ป้องกันการติดเชื้อ (Infection Control)

ห้องผ่าตัดเป็นพื้นที่ปลอดเชื้อ การควบคุมคุณภาพอากาศให้สะอาดตลอดเวลา ด้วยคุณสมบัติของระบบปรับและระบายอากาศ เช่น การกรองอากาศให้สะอาด ความดันห้องที่เป็นบวก(สูงกว่าห้องที่เชื่อมถึงกันเทียบกันผ่านช่องประตูหรือพาสบ๊อก) อุณหภูมิและความชื้น สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งจำเป็นเพื่อลดความเสี่ยงการติดเชื้อในระหว่างและหลังการผ่าตัด

2.2 รักษาคุณภาพอากาศตามมาตรฐาน (Compliance with Standards)
2.3 เพื่อตอบสนองต่อมาตรฐานสากล เช่น ค่าคาวมดันเป็นไปตาม มาตรฐาน ASHRAE 170, ระบบแก้สทางการแพทย์ เป็นไปตามFGI Guidelines, หัวข้อระบุระดับความสะอาดของอากาศ ISO 14644 (สำหรับห้องผ่าตัดที่ดำเนินการตามคู่มือของกองวิศวกรรมการแพทยร์ ภายใต้กำกับของกระทรวงสาธารณสุข)

2.4 ยืนยันการทำงานของระบบ HVAC และระบบกรองอากาศ
แน่นอนว่าระบบเมื่อมีการใช้งานไประยะหนึ่งแล้วตามความถี่การใช้งานของแต่ละสถานพยาบาล อุปกรณ์ในระบบเช่น แผ่นกรองอากาศ ท่อส่งลม ระบบตรวจวัด มักเกิดการเสื่อมตามการใช้งาน หากมีการตรวจสอบอย่างสม่ำเสมอ จะทำให้ทราบแนวโน้มที่จะเกิดความผิดปกติกับระบบได้ล่วงหน้า ทำให้ไม่เกิดปัญหาห้องไม่พร้อมใช้งานเมื่อมีเหตุฉุกเฉิน แล้วมีห้องพร้อมใช้งาน

2.5 ตรวจสอบว่าระบบระบายอากาศยังทำงานได้ตามที่ออกแบบ เช่น อัตราการแลกเปลี่ยนอากาศ (ACH), ความดันอากาศ, ประสิทธิภาพของ HEPA filter ฯลฯ

2.6 ป้องกันความเสี่ยงด้านกฎหมายและจริยธรรมทางการแพทย์

หากเกิดการติดเชื้อหรือภาวะแทรกซ้อนจากสภาพแวดล้อมและทางห้องผ่าตัดมีข้อมูลผลการตรวจวัดสนับสนุนและยืนยันความสะอาดมีระบบควบคุมความเสี่ยงที่ดี ห้องผ่าตัดจะไม่ได้รับผลกระทบทางกฎหมายและจริยธรรมต่อโรงพยาบาล รวมถึงบุคลากรทางการแพทย์ด้วย

2.7 เพิ่มความเชื่อมั่นของผู้ป่วยและบุคลากรทางการแพทย์

การมีระบบตรวจสอบและบันทึกคุณภาพห้องผ่าตัดอย่างสม่ำเสมอ แสดงถึงความใส่ใจและการควบคุณภาพของโรงพยาบาล

2.8 ตรวจพบปัญหาได้ทันท่วงที

เช่น แรงดันไม่เป็นบวก, อัตราการไหลของอากาศต่ำ, การรั่วซึมของ HEPA filter หรือการสะสมของเชื้อในระบบ ทำให้สามารถแก้ไขก่อนเกิดปัญหาใหญ่

มาตรฐานการระบายอากาศในห้องผ่าตัดและสถานพยาบาล

ASHRAE 170 คือ มาตรฐานการจัดการระบบปรับระบายอากาศในสถานพยาบาล (Ventilation of Health Care Facilities) มีการระบุข้อกำหนดต่างๆในแต่ละพื้นที่แตกต่างกันไป แต่สำหรับห้องที่ต้องการความสะอาดเป็นพิเศษ เช่น ห้องผ่าตัด ยังต้องมีการควบคุมพิเศษที่มากขึ้น โดยจำเป็นต้องได้รับการตรวจสอบความพร้อมโดยอ้างอิงวิธีการมาตรฐานการตรวจวัดด้านห้องสะอาด ISO14644-3 และ CPT จากหน่วยงาน NEBB ซึ่งปัจจุบันกองวิศวกรรมการแพทย์ได้นำมาใช้เป็นแนวทางในการกำหนดข้อกำหนดในการตรวจวัดห้องผ่าตัด เพื่อยกระดับมาตรฐานความสะอาด

รายการ	ASHRAE 170	ISO14644-3
ประเภทห้อง	Operating Room	กำหนด ISO Class (ISO Class 7-8) โดยวัดจำนวนอนุภาคในอากาศ (particles/m³)
Air Changes per Hour (ACH)	≥ 20 ACH (อย่างน้อย 4 ACH เป็นอากาศจากภายนอก)	วัดและทดสอบโดยดูจาก เครื่องมืออัตราการไหลของอากาศ (CMH หรือ CFM)
ความดันอากาศ	Positive Pressure (เป็นบวกเมื่อเทียบกับพื้นที่โดยรอบ)	เครื่องวัดความดันต่าง (Magnehelic Gauge หรือ Differential Pressure Gauge)
อุณหภูมิที่แนะนำ	20–24°C (ประมาณ 68–75°F)	เครื่องบันทึก (Data Logger หรือ Hygrothermograph)
ความชื้นสัมพัทธ์ (RH)	20–60% RH	เครื่องบันทึก (Data Logger หรือ Hygrothermograph)
การกรองอากาศ	ขั้นต่ำ MERV 14; HEPA filter ในห้องผ่าตัดเฉพาะทาง	ใช้สาร DOP/DEHS Test โดย Photometer หรือ DPC (Particle Counter เทคนิค ที่เน้นความสะอาดระหว่างการทดสอบปอลดภัยกับผู้ปฏิบัตงานลดสารตกค้างในระบบน้อยกว่า Photometer)
ทิศทางการไหลของอากาศ	Laminar หรือ unidirectional flow (เน้นพื้นที่เสี่ยงสูงบริเวณเตียงผ่าตัด)	เครื่องวัดความเร็วลม (Anemometer) และการทดสอบด้วย Smoke Test (Visual Airflow Test)
ตำแหน่งช่องจ่ายลม	กระจายลมทั่วทั้งห้องเป็นแบบติดตั้งเพดาน ceiling-mounted diffusers	มีคำแนะนำ จาก ISO14644-4 ที่สัมพันธ์กันและรองรับการตรวจสอบด้วย ISO14644-3
ตำแหน่ง return air grille	ติดผนังระดับต่ำรองรับอากาศที่ไหลผ่านผู้ใช้บริการจากเตียงผ่าตัดออกไปนอกห้อง ผ่านช่องทางที่ปลอดภัย	มีคำแนะนำ จาก ISO14644-4 ที่สัมพันธ์กันและรองรับการตรวจสอบด้วย ISO14644-3

รายการการทดสอบห้องผ่าตัด

การทดสอบหลัก (Primary Tests ตามมาตรฐาน NEBB)

ประกอบด้วย 5 หัวข้อสำคัญ:

ปริมาตรอากาศ (Airflow Volume Test) ตรวจสอบอัตราการไหลของอากาศในห้อง
การรั่วของแผ่นกรอง HEPA ตรวจหาจุดรั่วด้วย Aerosol Photometer หรือ Particle Counter
ความดันอากาศ (Room Pressurization) ตรวจสอบแรงดันระหว่างห้องเพื่อควบคุมทิศทางลม
จำนวนอนุภาคในอากาศ ใช้ Particle Counter ตรวจวัดความสะอาด
อุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์ ตรวจสอบค่าภายใต้ช่วงที่เหมาะสมต่อการใช้งาน

สรุป

การตรวจสอบระบบระบายอากาศเป็นปัจจัยสำคัญขั้นพื้นฐาน ที่จะบอกได้ว่าสถานบริการทางการแพทย์ หรือ โรงพยาบาล มีความใส่ใจ และพร้อมป้องกันการติดเชื้อ ลดการแพระกระจายของเชื้อ และผู้บริหารต้องการดูแลสุขภาพของบุคลากรทุกคนอย่างแท้จริงและนำไปปฏิบัติได้จริง